Zwitserland gaat in juni stemmen over een voorstel dat de bevolking moet beperken tot 10 miljoen mensen. Het initiatief, gesteund door de machtige rechtse Zwitserse Volkspartij (SVP), heeft voldoende handtekeningen verzameld voor een nationaal referendum. Niet zonder risico’s: zowel de Zwitserse Bondsraad als het parlement adviseert het voorstel af te wijzen.

Het wetsvoorstel wil het aantal permanente inwoners vóór 2050 beperken tot 10 miljoen en maatregelen nemen zodra de 9,5 miljoen wordt overschreden. Deze maatregelen zouden onder meer een beperking van het aantal asielzoekers en gezinsherenigingsmaatregelen omvatten.

Zwitserland telt momenteel 9,1 miljoen inwoners en heeft met 27 procent één van de hoogste percentages buitenlandse inwoners van Europa. Sinds 2000 is de bevolking met ongeveer 25 procent gegroeid, veel sneller dan in de meeste buurlanden. De sterke immigratie wordt vooral verklaard door hoge lonen en een hoge levenskwaliteit.

Het voorstel kan op veel binnenlandse steun rekenen, mede door de toenemende frustratie over woningtekort en wat voorstanders omschrijven als 'ongecontroleerde immigratie'. De SVP, de grootste partij van het land, spreekt van een 'bevolkingsexplosie' die infrastructuur, milieu en woonlasten onder druk zet. Volgens de partij is actie nodig na een toestroom van meer dan 180.000 mensen in één jaar.

Een recente peiling van onderzoeksbureau LeeWas onder meer dan 10.000 Zwitsers laat zien dat 48 procent het voorstel steunt, waarmee het een nek-aan-nek race wordt.

Het voorstel kan op veel binnenlandse steun rekenen, mede door de toenemende frustratie over woningtekort en wat voorstanders omschrijven als ‘ongecontroleerde immigratie’.
Het voorstel kan op veel binnenlandse steun rekenen, mede door de toenemende frustratie over woningtekort en wat voorstanders omschrijven als ‘ongecontroleerde immigratie’. (ANP / AFP)

Critici waarschuwen voor grote risico's. Het voorstel bevat geen gedetailleerd quotum of migratiebeheersystemen, maar legt een harde limiet op. Experts wijzen erop dat dit vrijwel alle verdere arbeidsmigratie zou stoppen zodra de limiet is bereikt.

Als het initiatief een 'ja'-stem krijgt, kan dat verstrekkende gevolgen hebben voor de internationaal georiënteerde bedrijven van het land. Multinationals zoals Nestlé, Novartis en Roche zijn afhankelijk van buitenlandse werknemers. De Zwitserse lobbygroep Economiesuisse noemt het een 'chaosinitiatief' en waarschuwt dat bedrijven vacatures niet kunnen vullen, naar het buitenland verhuizen, belastinginkomsten mislopen en innovatie vertragen.

Ook de sociale zekerheid en pensioenstelsels zouden onder druk komen, omdat EU- en EFTA-werknemers relatief veel bijdragen aan de Zwitserse pensioenen. Daarnaast zou het voorstel de vorig jaar zorgvuldig onderhandelde overeenkomst tussen Bern en Brussel in gevaar brengen, die Zwitserland toegang tot de interne markt van de EU verzekert en versterkt.

Zowel de Zwitserse Bondsraad als het parlement adviseren het voorstel af te wijzen. Ze waarschuwen dat het de economische groei zou bedreigen, internationale verdragen zou ondermijnen en de positie van Zwitserland in Europa, waaronder deelname aan het Schengen- en Dublin-systeem, zou verzwakken.