Onderzoekers die temperatuurmetingen van satellieten combineerden met de geografische coördinaten van 8.400 AI-datacentra, komen tot de conclusie dat de landoppervlaktetemperatuur gemiddeld met 2 graden Celsius stijgt in de maanden nadat een AI-datacenter in gebruik wordt genomen. In extreme gevallen schoot het kwik zelfs met 9,1 graden omhoog.

Het effect gold niet alleen voor de directe omgeving van de datacenters: er werden verhoogde temperaturen tot wel tien kilometer verderop waargenomen, waarbij de intensiteit van de verwarming pas na zeven kilometer afnam tot dertig procent. De onderzoekers spreken in dit kader van 'data-hitte-eilanden' die een eigen microklimaat ontwikkelen dat warmer is dan dat van de omgeving.

Voor het onderzoek werden de historische satellietgegevens rond temperatuur gekoppeld aan de exacte GPS-locatie van 8400 AI-datacenters. Centra die te dicht bij dichtbevolkte gebieden liggen, vielen af omdat daar de temperatuur door andere factoren beïnvloed kan zijn.

'De resultaten die we hadden waren behoorlijk verrassend', zegt hoofdonderzoeker Andrea Marinoni tegen de website NewScientist. 'Dit kan een enorm probleem worden.' De hoeveelheid en de capaciteit van datacenters zal volgens analyses van vastgoedexperts tussen 2025 en 2030 verdubbelen, waarbij AI de helft van de groei voor zijn rekening zal nemen.

'Onze resultaten tonen aan dat het data-hitte-eilandeffect in de toekomst een aanzienlijke invloed kan hebben op gemeenschappen en het welzijn van regio's', schrijft Marinoni in de inleiding van het onderzoeksrapport. Daarmee zou het een 'belangrijk onderdeel van het wereldwijde debat over milieuvriendelijke AI' moeten zijn, aldus de onderzoeker.

Volgens hoogleraar energietechnologie David Smeulders, van de Technische Universiteit Eindhoven, oogt het onderzoek desgevraagd wetenschappelijk solide. Wel plaatst hij een aantal kanttekeningen. 'Het is de vraag of die verhitting veroorzaakt wordt door de dataproductie of simpelweg door de massa van die hyperscale datacenters. Die zijn hectaren groot, waarmee je een enorm volume neerzet waar doorgaans vegetatie voor moet wijken.'

Het effect daarvan is alsof je ergens een stad bouwt, zegt Smeulders: verstedelijkte gebieden - ook gezien als hitte-eilanden - hebben gemiddeld een hogere temperatuur dan het platteland.

Meer onderzoek is daarom gewenst. 'Ook als de verhoging van temperatuur wél aan de dataproductie te wijten is, is het interessant te kijken waarom de omgeving precies warmer wordt. De industrie gebruikt grof gezegd twee manieren om te koelen. De eerste is met ventilatie, en dan wordt verwarmde lucht de buitenlucht in geblazen. De tweede is waterkoeling, waarbij water koud naar binnen komt, langs de servers wordt geleid en als verdampt of verwarmd water weer wordt afgevoerd. Het is dan natuurlijk de vraag waar dat verwarmde water wordt geloosd.'