Een 66-jarige Amerikaan heeft 271 dagen geleefd met een genetisch aangepaste varkensnier. Daarmee is een nieuw record gevestigd. De nier fungeerde als tijdelijke 'brug', totdat er een menselijke donornier voor hem beschikbaar was. "Een wonder, ik leefde weer."

Tim Andrews uit New Hampshire leed aan nierfalen als gevolg van diabetes type 2. Zijn vooruitzichten waren slecht: hij moest een nieuwe nier, maar de kans om dat binnen vijf jaar van een mens te krijgen, was slechts 9 procent. De kans dat hij tijdens het wachten zou komen te overlijden of van de wachtlijst zou worden gehaald, was groot.

Er was geen andere oplossing: hij moest een varkensnier krijgen, totdat hij een menselijke nier zou krijgen van een overleden patiënt.

69 genetische aanpassingen
In januari 2025 kreeg Andrews een nier van een minivarken uit Yucatán, dat de naam Wilma draagt. Het dier had 69 genetische aanpassingen ondergaan om de nier beter geschikt te maken voor een mens. "Zo wordt de kans op afstoting door het immuunsysteem verkleind", zegt transplantatiechirurg Ian Alwayn van het Leids Universitair Medisch Centrum (LUMC).

"Ook werden genetische veranderingen aangebracht om het risico op overdracht van virussen van varken naar mens te beperken."

Dankzij de transplantatie hoefde Andrews niet te dialyseren en kon hij zijn dagelijks leven grotendeels hervatten. Hij kon weer koken, stofzuigen en lange wandelingen maken met zijn hond.

Dan blijft de vraag: hoe lang houdt zo'n varkensnier het in een menselijk lichaam? Na ongeveer zes maanden ontstond schade aan de bloedvaten van de nier. Uiteindelijk viel het orgaan uit en werd het na negen maanden verwijderd. Andrews moest daarna opnieuw worden gedialyseerd. Enkele maanden later kreeg hij alsnog een nier van een overleden menselijke donor.

Als overbrugging
Het is niet de eerste keer dat een genetisch aangepaste varkensnier bij een mens wordt gebruikt. In 2023 slaagden artsen erin zo'n nier een week lang te laten functioneren in het lichaam van een hersendode patiënt.

Een jaar later kreeg een levende patiënt voor het eerst een varkensnier. Die transplantatie hield 52 dagen stand. De patiënt overleed uiteindelijk aan hartproblemen die volgens artsen niets met de transplantatie te maken hadden.

De resultaten van de ingreep en het onderzoek bij Andrews zijn gepubliceerd in het medische tijdschrift The Lancet. De onderzoekers benadrukken dat het om één patiënt gaat en dat grotere klinische studies nodig zijn om te bepalen of de behandeling veilig en langdurig bij meer mensen kan worden toegepast.

Veel potentie
De behandeling van Andrews is bijzonder, omdat de varkensnier voor het eerst succesvol werd ingezet als tijdelijke overbrugging naar een menselijke donornier. Volgens chirurg Ian Alwayn zijn de resultaten veelbelovend. "De ingreep heeft heel veel potentie, maar het blijft een onderwerp van onderzoek."

Het uiteindelijke doel is volgens Alwayn dat een genetisch aangepaste dierlijke nier net zo lang functioneert als een menselijke nier. "Daarmee zou een nieuwe bron van donororganen kunnen ontstaan."

Naast de Verenigde Staten worden ook in China al genetisch gemodificeerde varkens gefokt voor medische toepassingen. In Nederland is dat verboden. "Daar hangen natuurlijk veel ethische vraagstukken aan", zegt Alwayn. "Veel mensen vinden dat je dieren niet moet fokken om ze vervolgens in te zetten voor medische doeleinden bij mensen. En er zijn ook mensen die dit vanuit hun geloofsovertuiging afwijzen."

Reactie Nierstichting
"Ontwikkelingen op het gebied van xenotransplantatie, organen van diersoorten gebruiken om mensen te genezen, volgen we met interesse, maar er kleven ook duidelijk ethische aspecten aan. De Nierstichting volgt iedere innovatie die het dringende tekort aan donornieren kan verkleinen", zegt directeur van de Nierstichting, Tom Oostrom.

"Op dit moment wachten zo’n 1200 Nederlanders op een donornier. De harde realiteit is dat jaarlijks voor zo’n 200 van hen een donornier uiteindelijk te laat komt. Eén van de oplossingen is volgens ons nierdonatie bij leven. De helft van alle niertransplantaties wordt momenteel al uitgevoerd met een nier van een levende donor. Als dit verder toeneemt, kan het tekort aan donornieren mogelijk opgelost worden."

Toch wordt in Nederland al nagedacht over de mogelijkheden en grenzen van deze technologie, vertelt Alwayn. Daarvoor is inmiddels een werkgroep opgericht met onder anderen medisch-ethici, chirurgen en vertegenwoordigers van de kerk. "Er wordt nagedacht over wat we met de mogelijkheden willen en hoe."