Zo'n zestig jaar geleden zag Anno Guichelaar (86) uit Elim een Volkswagen Kever in een sloot verdwijnen. De auto werd met afval begraven en de watergang werd een weg. Grond erover, auto vergeten, zou je denken. Niet dus.
Wie niet beter weet, zou denken dat de Jeulenwijk een normale zandweg is in Elim. Een graafmachine zet zijn tanden in de aarde. Nieuwsgierigen kijken verwachtingsvol toe. Ze hopen een glimp op te vangen van de Kever die in de jaren 60 in de grond verdween.
Reden dat de auto wordt opgegraven heeft te maken met vervuilde grond in het gebied. De Jeulenwijk was vroeger een watergang in Elim en werd zestig jaar geleden dichtgegooid met vuilnis. Samen met SGP'er Brand van Rijn laat Guichelaar de Kever opgraven uit protest om nog maar eens duidelijk te maken wat voor zooi er in de grond zit.

Laag voor laag wordt de zandweg uitgegraven. Waar het eerst nog zand en gesteente is, wordt het na het breken van een anderhalf meter dikke betonplaat interessanter. Oude stoelen, blikken, plastic en een enorme hoeveelheid vuilnis zien na jaren weer het daglicht.
Van de Kever nog geen spoor, maar Guichelaar twijfelt niet. Hier zou hij moeten liggen. "Dat zit wel goed in mijn kop, hoor", zegt hij vastberaden.
Hij ziet nog precies voor zich hoe zestig jaar geleden de zwarte Kever van de buren in de sloot verdween. "Die hebben 'm er zo ingeduwd."

Vroeger liepen er rond Elim allerlei watergangen, ook wel wieken genoemd. Die werden in de jaren 60 dichtgegooid. Niet alleen met zand, maar ook met bouwpuin en huishoudelijk afval. En dus ook die Volkswagen Kever.
Brand van Rijn van de SGP in Hoogeveen maakt zich zorgen over die vervuiling. De politicus vreest dat het mogelijk gevaarlijk kan zijn voor de gezondheid van mensen die er wonen. De gemeente moet daarom de wegen gaan opschonen vinden hij en Guichelaar, en heeft daar vragen over gesteld aan het gemeentebestuur.
Ook in het dorp leven de zorgen. In Elim hangen inmiddels verschillende spandoeken met de tekst: 'Laat ons na zestig jaar niet langer op een vuilnisbelt wonen'. Met die boodschap hoopt Van Rijn de gemeente over te halen om de grond na al die jaren schoon te maken. Met de Volkswagen Kever als protestsymbool.

Dat de watergangen zijn gedempt met afval bevestigt Hoogeveen. Volgens de gemeente was afval storten in watergangen destijds heel gebruikelijk. Uit bodemonderzoek in de jaren 90 bleek later dat de grond op verschillende plekken sterk vervuild was.
Volgens de gemeente is de vervuiling meerdere keren onderzocht, voor het laatst in 2011. Daaruit bleek dat de risico's voor mensen en het milieu niet groot zouden zijn. Opschonen is daarom niet nodig.

De zorgen groeiden door een verhaal aan de Jeulenwijk in Elim. Daar vulde een bewoner in 2025 een vijver met opgepompt grondwater. Binnen een dag waren alle vissen dood. In het vijverwater zat te veel nitriet, een stof die schadelijk kan zijn voor vissen.
Of het nitriet uit het grondwater kwam of in de vijver ontstond, is onduidelijk. Daarom laat de gemeente het grondwater en vijverwater opnieuw onderzoeken. De resultaten gaan naar de GGD. Daarna bekijkt de gemeente of (opschoon)maatregelen nodig zijn.
Had de grond al schoon moeten zijn?
Van Rijn wijst op een bodemonderzoek uit 1997 en een brief van de provincie Drenthe. Daarin wordt het jaar 2015 genoemd. Volgens hem had de vervuilde grond rond die tijd schoongemaakt moeten zijn. Hij vraagt zich af waarom het afval er nog altijd ligt.
De gemeente spreekt dat tegen. Het jaar 2015 was bedoeld voor plekken waar de vervuiling een dringend gevaar voor mensen vormde. Volgens de provincie was dat hier niet het geval. Daarom hoefde de grond niet vóór 2015 te worden schoongemaakt.
Ook uit onderzoek in 2005 en 2011 bleek volgens de gemeente geen groot gevaar. Bewoners kregen wel het advies niet diep te graven of gewassen te verbouwen op gedempte watergangen en het water uit open watergangen niet te gebruiken.
Waarom maak je het niet gewoon schoon?

Met die boodschap kan de SGP'er Van Rijn niks zegt hij. "Je geeft aan dat mensen nog steeds voorzichtig moeten zijn rondom de wieken. Waarom maak je het niet gewoon schoon. Dat snap ik gewoon niet."
De graafwerkzaamheden op het zandpad aan de Jeulenwijk moeten de gemeente in beweging brengen. Daar beginnen grote hoeveelheden vuilnis zich op te hopen in de berm.

"Yes!", roept Van Rijn uit. De graafmachine stort een modderig chassis van een auto vol roest op de grond. Even later klinkt het verrukt: "Kijk wat we gevonden hebben." Deze keer komt er een wiel naar boven.
Een nieuwsgierige omstander googelt gauw op het type Kever dat ooit in de grond verdwenen moet zijn. En ja hoor, de gevonden wieldop komt sterk overeen met die van de Kever die Guichelaars buren ooit de gedempte sloot in duwden.
Met het geheugen van de 86-jarige Guichelaar is dus niks mis. En de Volkswagen Kever? Die staat nu symbool voor het protest tegen de gemeente over de vervuilde grond.
Foto