Een 28-jarige Amerikaan ervaart sinds een hersenoperatie een opvallende verandering in zijn gezichtswaarneming. Karl, bij wie een deel van de rechter slaapkwab werd verwijderd, ziet regelmatig kenmerken van zijn kat Luna terug in de gezichten van andere mensen. Zo lijken hun ogen groter, krijgen ze amandelvormige oogkassen en verschijnen er soms subtiele strepen in hun gezicht.

Wat Karl als eerste ziet wanneer hij wakker wordt, blijkt grote invloed te hebben op de rest van de dag. Als hij eerst naar zijn grijs gestreepte kat kijkt, neemt hij die typische kenmerken later ook waar bij mensen. Begint hij de dag met een menselijk gezicht, dan ziet hij juist die oogvormen en gezichtsdetails vervolgens terug bij anderen, en zelfs bij zijn kat.

Onderzoekers van Dartmouth College beschrijven zijn bijzondere geval in het vakblad Cortex. Volgens hen lijdt Karl aan een zeldzame vorm van palinopsie, een neurologische aandoening waarbij eerder waargenomen beelden blijven doorwerken in latere waarnemingen. Bij hem uit zich dat als prosopometamorfopsie (PMO), een aandoening waarbij gezichten vervormd worden waargenomen. De klachten ontstonden kort nadat artsen een deel van zijn rechter temporale hersenkwab verwijderden, een hersengebied dat een belangrijke rol speelt bij gezichtsherkenning.

De onderzoekers denken dat Karls ervaringen laten zien hoe het brein kenmerken uit het geheugen kan combineren met actuele visuele informatie. Daarbij worden niet complete gezichten vervangen, maar slechts bepaalde eigenschappen, zoals ogen of patronen, toegevoegd aan wat hij daadwerkelijk ziet.

Om zijn waarnemingen zo nauwkeurig mogelijk vast te leggen, maakten de wetenschappers gebruik van kunstmatige intelligentie. Op basis van eenvoudige schetsen genereerde een AI-model steeds realistischer afbeeldingen, die samen met Karl werden aangepast totdat ze overeenkwamen met zijn ervaring. Volgens onderzoekleider Brad Duchaine biedt deze methode nieuwe mogelijkheden om beter te begrijpen hoe het menselijk brein gezichten verwerkt en wat er gebeurt wanneer dat proces verstoord raakt.