Duizenden boetes die dit jaar zijn uitgedeeld aan asielzoekers die zwartrijden in de trein tussen Zwolle en Emmen, kunnen de prullenbak in. De boetes blijken niet geldig te zijn, omdat de asielzoekers zich identificeerden met een COA-pas. Arriva is verbaasd en waarschuwt voor de gevolgen.
Asielzoekers die zwartrijden in de trein, konden zich volgens Arriva jarenlang identificeren met een COA-pas. Dat is een soort identiteitsbewijs met naam en foto die elke asielzoeker krijgt die zich aanmeldt in Ter Apel. Het is wat anders dan het Vreemdelingen Identiteitsbewijs, dat wél geldige legitimatie is.

Volgens een woordvoerder van het COA is de COA-pas vooral bedoeld voor intern gebruik in het azc. Maar Arriva kon er de afgelopen tien jaar ook de boetes in de trein op uitdelen, zegt een woordvoerder van het vervoersbedrijf.
"We hebben nu te horen gekregen dat die COA-pas sinds 1 januari van dit jaar niet meer geldig is als identiteitsbewijs", vertelt ze. "Alle boetes die we dit jaar hebben uitgeschreven aan asielzoekers, moeten met terugwerkende kracht de prullenbak in."
Hoeveel boetes ongeldig zijn verklaard is niet exact te zeggen, maar het gaat volgens Arriva "om duizenden".

Het besluit heeft volgens de vervoerder flinke gevolgen. "Het betekent dat we nu elke keer dat iemand geen geldig vervoersbewijs en geen ID-bewijs bij zich heeft, de politie erbij moeten halen. Dat levert meer werk en meer gedoe op. Veiligheidspersoneel stapt nu met een zwartrijder op het volgende station de trein uit en moet daar wachten op de politie. Dat leidt soms tot incidenten, want niemand zit te wachten op een boete."
De Arriva-woordvoerder noemt het "super zuur" dat de boetes ongeldig zijn verklaard. "Deze verandering maakt het werken bijna onmogelijk. Het is echt een stap achteruit."

Het CVOM, een afdeling van het Openbaar Ministerie die toeziet op de boetes, stelt dat een COA-pas "geen officieel identiteitsbewijs is en dat ook nooit is geweest".
Hoe het kan dat de pas de afgelopen jaren wel werd gedoogd als identiteitsbewijs bij asielzoekers die een boete kregen voor zwartrijden, kan een woordvoerder niet zeggen. Ook is niet duidelijk waarom dat sinds 1 januari ineens niet meer kan.

De treinverbinding van Zwolle naar Emmen wordt veel gebruikt door veiligelanders die in het aanmeldcentrum in Ter Apel verblijven. Dat zijn asielzoekers die geen recht hebben op een verblijfsvergunning. Veel incidenten worden door die groep veroorzaakt, bleek eerder uit cijfers.
"En dat is nog steeds zo; het zijn vooral veiligelanders die overlast veroorzaken en hun boete niet betalen", zegt Wim Eilert van VVMC, de vakbond voor treinpersoneel. "Door die groep specifiek te benoemen, scheren we niet alle asielzoekers over één kam."

In de trein tussen Zwolle en Emmen – en vice versa – werden vorig jaar gemiddeld 60 boetes per dag uitgeschreven voor zwartrijden. 80 procent daarvan ging volgens Arriva naar asielzoekers die in het azc in Ter Apel verblijven, blijkt uit cijfers die RTV Oost opvroeg. Omgerekend zijn dat zo'n 45 boetes per dag.
De boetes voor zwartrijden worden overigens nauwelijks betaald: negen op de tien boetes bleven vorig jaar openstaan. "Het gaat hier om de niet-betalende reizigers die ook hun uitstel van betaling niet betalen na meerdere herinneringen. Daarna worden de boetes overgedragen aan het CJIB, wij zien ze dan niet meer terug", zegt de Arriva-woordvoerder.
Met CJIB wordt gedoeld op het Centraal Justitieel Incassobureau, dat boetes int voor de overheid.

Dat de boetes op de spoorlijn niet betaald worden, speelt al langer. Uit cijfers die De Telegraaf vorig jaar opvroeg, bleek dat over 2024 zo'n 92 procent van de boetes niet betaald werd. Dat percentage is dus amper gedaald, terwijl de toenmalig staatssecretaris van Infrastructuur en Waterschap afgelopen september nog beterschap beloofde.
Hij schreef toen in antwoord op Kamervragen: "Zwartrijden en het niet betalen van de boete ondermijnen het systeem en dragen bij aan een verloedering van het openbaar vervoer (...) Ik ben dan ook samen met vervoerders, het ministerie van Asiel en Migratie (AenM) en het COA in gesprek om te bezien welke stappen mogelijk zijn om dat te verbeteren."

Waarom de boetes niet worden betaald? "Het korte antwoord is dat wij geen inzage hebben in de post die asielzoekers ontvangen en dus ook niet in de boetes die ze krijgen", reageert een woordvoerder van het COA. "Als er post komt voor bewoners, dan krijgen ze die van ons. Waar mogelijk sturen we post voor bewoners die verhuisd zijn door."