De Grote Kamer van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens heeft Turkije dinsdag opgedragen zakenman en filantroop Osman Kavala “zo snel mogelijk” vrij te laten. Zijn veroordeling moet worden behandeld alsof die nooit heeft bestaan.

Kavala (68 jaar) zit sinds november 2017 vast. In april 2022 kreeg hij levenslang zonder mogelijkheid van vervroegde vrijlating, wegens vermeende financiering van de Gezi-protesten van 2013 en betrokkenheid bij de mislukte staatsgreep van 2016. Voor die beschuldigingen is volgens het Hof geen bewijs geleverd.

De uitspraak kwam met vijftien stemmen tegen twee tot stand. Het Hof constateert schendingen van artikel 10 (vrijheid van meningsuiting), artikel 11 (vergadering), artikel 6 (eerlijk proces), artikel 5 (vrijheid en veiligheid) en artikel 18 (misbruik van bevoegdheid), plus artikel 3 vanwege de onverkortbare levenslange straf. Turkije moet 70.000 euro smartengeld en 43.342,57 euro aan proceskosten betalen.

Volgens het Hof is de strafzaak gevoerd met een bijbedoeling: Kavala straffen, hem het zwijgen opleggen en zijn mensenrechtenwerk stoppen. Beschermde activiteiten van het maatschappelijk middenveld werden in het dossier omgebouwd tot bewijs van zware misdrijven. Het Hof spreekt van een “systematisch probleem” in Turkije, waarbij politieke tegenstanders, activisten en journalisten worden vastgezet. Ankara moet ook algemene maatregelen nemen rond rechterlijke onafhankelijkheid en voorarrest.

Het is niet de eerste keer. In december 2019 droeg een kamer van het Hof Turkije al op Kavala vrij te laten; in juli 2022 stelde het Hof vast dat Ankara die uitspraak had genegeerd, wat leidde tot een zeldzame inbreukprocedure. President Recep Tayyip Erdoğan verwierp het oordeel destijds met het argument dat Turkse rechters onafhankelijk en onpartijdig zijn.

De niet-naleving veroorzaakte in 2021 een diplomatieke rel toen tien westerse landen, waaronder Nederland, om zijn vrijlating vroegen; Erdoğan dreigde hun ambassadeurs uit te zetten en kwam daar later op terug. Turkije blijft ondertussen een centrale speler in de regio, zoals bleek bij het neerleggen van de wapens door de PKK.

Uitspraken van het Hof zijn bindend voor de leden van de Raad van Europa. Het Comité van Ministers ziet toe op de uitvoering en moet nu bepalen wat er gebeurt als Ankara opnieuw niets doet. Kavala zit dan inmiddels aan zijn negende jaar cel.